Zmarł Andrzej Olechowski, były szef MSZ, współzałożyciel PO

„Andrzej Olechowski zmarł dziś w nocy. Wielka Strata” - przekazał w sobotę PAP Bosacki.

Olechowskiego żegnają w mediach społecznościowych politycy, w tym premier Donald Tusk. „Odszedł Andrzej Olechowski, polityk, dyplomata, jeden z »trzech tenorów« Platformy Obywatelskiej. Niech spoczywa w pokoju” - napisał szef rządu.

Kondolencje złożył także wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz. Jak przypomniał, Olechowski „współtworzył fundamenty polskiej transformacji, zawsze stawiając na odpowiedzialność, dialog i zdrowy rozsądek”. „Pozostanie w pamięci jako ktoś, kto myślał o Polsce w kategoriach dobra wspólnego” - podkreślił Kosiniak-Kamysz.

Olechowskiego wspomina również marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska. „Ponad 20 lat temu jego poranny telefon zaprosił mnie do świata polityki. Będę o tym zawsze pamiętać. Wielka strata. Najbliższym składam wyrazy współczucia” - napisała marszałek.

Andrzej Olechowski urodził się 9 września 1947 w Krakowie. W 1992 r. był ministrem finansów w rządzie Jana Olszewskiego, a w latach 1993-1995 ministrem spraw zagranicznych w rządzie Waldemara Pawlaka. To właśnie on w kwietniu 1994 składał oficjalny wniosek o przyjęcie Polski do Unii Europejskiej. Olechowski to także jeden z „trzech tenorów” - obok Macieja Płażyńskiego i Donalda Tuska - którzy w 2001 r. zakładali Platformę Obywatelską. W 2000 i 2010 r. kandydował na urząd prezydenta RP.

W 1973 roku ukończył Szkołę Główną Planowania i Statystyki w Warszawie (obecnie SGH); w 1979 uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych. Był też słuchaczem Wydziału Dziennikarstwa UW oraz Graduate Institute of International Studies w Genewie. W marcu 1968 brał udział w strajkach studenckich (został relegowany ze studiów).

Na początku lat 70. pracował jako didżej w programie III Polskiego Radia. Jako jeden z pierwszych prowadził w Polskim Radiu programy emitowane „na żywo”. W latach 1973-78, a potem także w latach 1982-85 pracował w sekretariacie Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD). W 1980 roku zapisał się do NSZZ „Solidarność”.

W 1985 roku podjął pracę w Banku Światowym w Waszyngtonie. Po powrocie do Polski w 1987 roku był doradcą prezesa NBP oraz dyrektorem Biura ds. Współpracy z Bankiem Światowym. Przez rok (1988-1989) był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. W tym okresie był głównym negocjatorem pierwszej umowy handlowej pomiędzy Polską a EWG oraz uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu po stronie rządowej w zespole ds. gospodarki i polityki społecznej.

Gdy prezesem NBP został Władysław Baka, Olechowski został pierwszym wiceprezesem (listopad 1989 r.). Pełnił tę funkcję do lutego 1991; wówczas został wiceministrem w resorcie współpracy gospodarczej z zagranicą w rządzie Jana Krzysztofa Bieleckiego. W lutym 1992 r. Olechowski objął funkcję ministra finansów w rządzie Jana Olszewskiego. Podał się do dymisji w maju, gdy Sejm nie odrzucił orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o waloryzacji płac dla sfery budżetowej. Odwołany został ze stanowiska wraz z rządem Olszewskiego, w czerwcu 1992 r.

4 czerwca 1992 r. gdy minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz przedstawił swoją listę osób, które w „zasobach archiwalnych” MSW figurują jako współpracownicy SB, znalazło się na niej nazwisko urzędującego jeszcze wtedy ministra finansów. Olechowski figurował tam jako współpracownik wywiadu PRL o pseudonimie „Must”. Olechowski przyznał się do związków z PRL-owskim wywiadem. Twierdził, że chodziło wyłącznie o wywiad gospodarczy, że był „konsultantem” tej służby w okresie, gdy przebywał za granicą.

Od sierpnia 1992 Olechowski był doradcą prezydenta Lecha Wałęsy ds. gospodarczych oraz członkiem Rady ds. Rozwoju Gospodarczego przy Prezydencie RP. W październiku 1993 został ministrem spraw zagranicznych w rządzie Waldemara Pawlaka. To właśnie Olechowski w kwietniu 1994 składał oficjalny wniosek o przyjęcie Polski do Unii Europejskiej.

27 października 1994 roku - w związku z ujawnieniem przez ministra sprawiedliwości Włodzimierza Cimoszewicza w ramach prowadzonej przez niego akcji „czyste ręce” listy urzędników państwowych zasiadających w radach nadzorczych spółek - Olechowski podał się do dymisji z funkcji szefa MSZ. Jednocześnie zawiesił ją do czasu, gdy wątpliwości prawne rozstrzygnie Trybunał Konstytucyjny.

W połowie stycznia 1995 r. TK stwierdził, że urzędnicy pobierający kilka wynagrodzeń nieświadomie łamali prawo. Olechowski uznał się za oczyszczonego z zarzutów, ale jednocześnie ponowił podanie się do dymisji. Jako przyczynę przedstawił brak zgody na realizowaną przez koalicję SLD-PSL politykę zagraniczną. Krótko po jego odejściu upadł rząd Waldemara Pawlaka. Nazwisko Olechowskiego pojawiło się wśród potencjalnych kandydatów na prezydenta w 1995 roku. On jednak podkreślał wówczas, że nie wystartuje przeciwko Lechowi Wałęsie i poparł urzędującego prezydenta.

W 1995 roku Olechowski był współzałożycielem Komitetu Stu, a później szefem Rady Politycznej Ruchu Stu. W wyborach prezydenckich w 2000 roku brał udział jako kandydat obywatelski - nie popierała go żadna partia, zrobili to natomiast m.in. Czesław Miłosz, prof. Zbigniew Religa, Jan Nowak-Jeziorański. Zdobył drugie miejsce po Aleksandrze Kwaśniewskim, który zwyciężył w pierwszej turze. Uzyskał wówczas 17,3 proc. głosów.

Po wyborach przystąpił, wraz ze swoimi współpracownikami z kampanii, do tworzenia stowarzyszenia Obywatele dla Rzeczpospolitej. Rozpoczął rozmowy z Unią Wolności w sprawie wspólnej reprezentacji w wyborach parlamentarnych. Ostatecznie uznał jednak, że UW nie była gotowa nadać swoim listom wyborczym charakteru szerszego niż partyjny.

W styczniu 2001 r. powołano do życia Platformę Obywatelską, na czele której stanął Olechowski wspólnie z Maciejem Płażyńskim i Donaldem Tuskiem, który opuścił Unię Wolności.

W 2002 roku Olechowski kandydował na prezydenta Warszawy, uzyskując 13,47 proc., wyprzedzili go Lech Kaczyński i Marek Balicki. Po tej porażce stopniowo wycofywał się z życia politycznego. W 2004 roku Olechowski zrezygnował z kierowania Radą Programową PO. Pozostał jednak członkiem tego ugrupowania. Decyzję o wystąpieniu z PO Olechowski ogłosił 2 lipca 2009 roku. Kilka dni później został przewodniczącym rady programowej Stronnictwa Demokratycznego, nie przystępując jednak formalnie do tej partii. Przez kilka miesięcy wstrzymywał się też z ostateczną decyzją o kandydowaniu w wyborach prezydenckich.

Ostatecznie 21 grudnia 2009 r. zadeklarował zamiar startu w wyborach prezydenckich jako kandydat niezależny. Olechowskiego w wyborach poparło wówczas 1,44 proc. Polaków.

Wykładał m.in. na Uniwersytecie Jagiellońskim, Akademii Teologii Katolickiej oraz Collegium Civitas. Jest autorem publikacji z zakresu gospodarki i polityki zagranicznej.

Został wyróżniony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2000 został laureatem Nagrody Kisiela. W tym samym roku otrzymał też tytuł „Człowieka Roku” przyznawany przez tygodnik „Wprost”.

PAP/aj