W Kołobrzegu i Dźwirzynie trwa 31. TransPort Literacki, jedno z najważniejszych wydarzeń literackich w kraju. Na miejscu byli także nasi dziennikarze Tomasz Tran i Agnieszka Pękalska-Nowak, którzy rozmawiali z uczestnikami festiwalu.
TransPort Literacki to najstarszy festiwal literacki w Polsce i jeden z najstarszych w Europie. W tegorocznej edycji bierze udział niemal sześćdziesięcioro twórców i twórczyń z ośmiu krajów oraz ponad trzysta pięćdziesiąt osób uczestniczących w programach dla piszących i współtworzących obieg literatury. Hasłem tegorocznej edycji są słowa „Tu zaczyna się dalej”.
Zapraszamy do wysłuchania rozmów z gośćmi plenerowego studia Polskiego Radia Koszalin:
Artur Burszta - dyrektor Biura Literackiego i festiwalu TransPort Literacki
TransPort Literacki - jak opisują twórcy wydarzenia, wyjaśniając zmianę nazwy - przestał być pojedynczym portem, miejscem prezentacji, a stał się przestrzenią przemieszczania się literatury między językami, doświadczeniami i ludźmi, którzy dopiero jej szukają albo próbują na nowo ją nazwać.
- TransPort Literacki rozpoczyna już czwartą dekadę działalności. Spełnia wiele funkcji, ale zawsze patrzy do przodu. Szukamy elementów, które wprawiają literaturę w ruch, ale też tych związanych z przemianą. Szukamy obszarów wymagających interwencji, ale także miejsc, w których to interwencje szukają nas - powiedział Artur Burszta.
Tadeusz Sławek - humanista, literaturoznawca, były rektor Uniwersytetu Śląskiego, wykładowca prestiżowych uczelni na całym świecie
W programie festiwalu znalazły się m.in. „Rozruchy wyobraźni”, które prowadzi Tadeusz Sławek: - To rozgrzewka intelektualna, ale też czas na rozmowę. Chcemy sformułować pytania, które pozostaną z uczestnikami na resztę dnia, a może przyczynią się do pracy w innych grupach. Ważnym zadaniem literatury jest jej oddziaływanie na ludzi. W literaturze nie chodzi o informację, ale o inspirację, która następnie prowadzi do swoistej afirmacji życia. Uważam, że obecnie ważnym celem literatury jest wprowadzenia czytającego w czas błogosławiony, do stanu przywrócenia radości.
Tadeusz Sławek zaprezentuje na festiwalu również niedawno wydany tomik poezji.
Aleksandra Majówka - pisarka, laureatka „Połowu” TransPortu Literackiego ki 2026 Transport Literacki 2026
Jednym z ważniejszych momentów wydarzenia są debiuty, czyli zaprezentowanie nowości wydawniczych i młodych twórców. Jedną z tegorocznych debiutantek prozą jest Aleksandra Majówka: - W minionym roku brałam pierwszy raz udział w tym festiwalu. To niesamowita okazja, by sprawdzić się w czasie pracowni. Poezja jest dla mnie bardzo ważna, ale zdecydowałam się na prozę - debiutuję tytułem „Odroczona egzekucja”. Z perspektywy uczestniczki uważam, że warto tu być, by poznawać warsztat, rozszerzać perspektywy. Przeżywanie wpływa na myślenie o własnym pisaniu, dlatego tym bardziej zachęcam.
Jerzy Mazzoll - wirtuoz klarnetu basowego, kompozytor, jeden z twórców gatunku jass
Jerzy Mazzol mówił m.in. o związku między muzyką a literaturą: - Poezja to melodia. Ta relacja jest różna. Tak jak w literaturze mamy wiele gatunków, tak też - w zależności np. od okoliczności - ta korespondencja między słowem a muzyką się zmienia. To co ważne: tu ludzie słuchają. Tu bardziej się czuje, niż nazywa. Zaczęliśmy z Piotrem Komosiński, niekonwencjonalnie, projekt muzyczny. Premiera naszego winylu odbywa się właśnie dzisiaj na festiwalu. Muzyka i literatura to spotkanie, staramy się tu korespondować z odbiorcą.
Paweł Potoroczyn - menedżer kultury, dyplomata, wydawca, producent filmowy i muzyczny
Paweł Potoroczyn podkreślił ważną rolę festiwali literackich, które mają realny wpływ na obieg literatury: - Nie jestem pewien, ale być może jest to jedyne ogniwo tego obiegu. Miejsce, gdzie spotykają się ludzie, którzy piszą, czytają, szanują książkę i twórców. To też moment, gdzie środowisko literackie powinno zreflektować się, że jest całą klasą społeczną, siłą ekonomiczną, a także - szalenie ważną w tych czasach - siłą duchową.
Inga Iwasiów - literaturoznawczyni, krytyczka literacka, poetka i prozaiczka, profesor nauk humanistycznych
Inga Iwasiów, która wygłosi dziś wykład pt. „Pomiędzy intymnością a wspólnotą”, mówiła m.in. o procesie twórczym, jakiego mogą doświadczyć uczestnicy festiwalu: - Literatura opowiada o bardzo indywidualnych postawach, nie istnieje bez bohatera. A z drugiej strony, jej tematem jest wspólnota. Tej wspólnotowości można doświadczyć podczas tego festiwalu w grupach warsztatowych, tzw. pracowni. Jest ich 35. Taka wspólnota piszących ma odzwierciedlenie następnie we wspólnocie czytających. W tych grupach właśnie opracowuje się kolejne wersje swojego pomysłu. Następnie może dojść do wydania książki i spotkania autorskiego na TransPorcie Literackim.
Dariusz Suska - poeta, absolwent fizyki na Uniwersytecie Wrocławskim
Dariusz Suska opowiedział o pracowni literackiej, którą prowadzi podczas festiwalu: - Mam bardzo ciekawą grupę pisarzy, którzy mają często gotowe powieści, nad którymi pracują wiele lat. Zastanawiamy się, jak je adaptować na scenariusz filmu czy serialu. Pierwszym zadaniem było napisanie zarysu literackiego, skrócenie tych wielostronicowych powieści do pięciu stron. Za developmentem takiego scenariusza zazwyczaj stoi wiele osób, choć bywa to też praca jednoosobowa.
Maria Deskur - wydawczyni, ekspertka upowszechniania czytania, współfundatorka i prezes Fundacji Powszechnego Czytania
Na Transporcie Literackim pojawił się nowy program „Kadr Literatury”, który zwraca uwagę na osoby współtworzące obieg książki. O tym, jak go się obecnie tworzy i co robić, by literatura była obecna w naszym życiu opowiedziała Maria Deskur: - Ingardenowska myśl przekazuje nam, że dopełnieniem książki jest jej czytelnik. Ona powstaje mózgu, sercu i duszy autora - kreatora. Ale to, że zaczyna żyć w umysłach innych jest bardzo immanentną częścią powodu, dla którego powstała. To, czy potrafimy zachęcić do korzystania z literatury jest z pewnością bardzo ważne.