Jarosław Banaś i profesor Sebastian Żurowski (UMK) rozmawiają o historycznej i współczesnej roli pisma, wskazując na jego wyższość w dokumentach takich jak testamenty. Ekspert wyjaśnia prasłowiańską etymologię słowa „pisać”, która pierwotnie oznaczała ozdabianie lub malowanie, co do dziś widać w nazwie „pisanka”. Rozmowa śledzi ewolucję form zapisu od obrazkowych piktografów, przez ideografię, aż po najbardziej precyzyjny alfabet fonetyczny. Autorzy omawiają również wpływ wynalazku druku Jana Gutenberga na rozwój masowej komunikacji oraz różnice między pismem odręcznym a komputerowym. Poruszony zostaje także temat terminologii szkolnej i akademickiej, w tym różnica między pisemną klasówką a kolokwium, które może mieć formę ustną. Całość stanowi refleksję nad tym, jak technologia zmienia nasz sposób posługiwania się językiem i utrwalania informacji.
Omówiono znaczenie, historię oraz etymologię następujących słów i wyrażeń:
- pisz do mnie na Berdyczów – tradycyjne, ciekawe polskie powiedzenie wspomniane na początku programu jako punkt wyjścia do rozmowy o piśmie,
- pisać (oraz jego prasłowiańska forma pisati) – czasownik, którego etymologiczne znaczenie wiąże się pierwotnie z „ozdabianiem, rysowaniem, malowaniem”, a nie z utrwalaniem wyrazów za pomocą znaków, ponieważ w okresie powstawania tego słowa języki słowiańskie nie posiadały jeszcze alfabetu,
- pisanka (oraz pisanki) – słowo, w którym do dziś najlepiej zachowało się dawne znaczenie czasownika pisać (ozdabianie i rysowanie wzorów na jajkach, na których zazwyczaj nie umieszcza się żadnych liter),
- pisanie ikon – wyrażenie zapożyczone z języków wschodniosłowiańskich, które również stanowi bezpośredni refleks dawnego znaczenia słowa pisać jako rysowanie i malowanie obrazu, a nie stawianie znaków pisma,
- testament – słowo przywołane w kontekście prawnym jako przykład dokumentu, w którym sporządzenie go pismem odręcznym wciąż ma kluczowe znaczenie dowodowe i przewagę w sądzie nad drukiem komputerowym,
- piktografia (oraz piktografy) – najstarszy historycznie etap rozwoju pisma polegający na tworzeniu obrazków, w których dany znak (nazywany w teorii komunikacji ikoną) bezpośrednio naśladował i przedstawiał konkretny przedmiot lub ciąg czynności,
- ideografia – kolejny krok w ewolucji pisma, w którym symbole stawały się bardziej abstrakcyjne (np. kombinacje figur geometrycznych) i nie musiały już bezpośrednio przypominać rzeczy, które oznaczały,
- pismo fonetyczne – uznane za najdoskonalszy sposób zapisu, w którym abstrakcyjne znaki (litery) odpowiadają konkretnym pojedynczym głoskom lub grupom głosek (np. sylabom),
- majuskuła – historyczne określenie z tradycji pisma ręcznego, oznaczające równe wysokością wielkie litery, które współcześnie w uproszczeniu szkolnym można porównać do liter drukowanych,
- minuskuła – historyczny termin odnoszący się do małych liter, który w szkolnej nomenklaturze odpowiada w przybliżeniu literom pisanym,
- kursywa – pochylone pismo, dawniej tworzone odręcznie, a współcześnie stosowane w druku i edytorach tekstu jako jeden ze sposobów wyróżniania fragmentów tekstu,
- bold (oraz wyboldowanie) – współczesny, typowo komputerowy termin oznaczający pogrubienie czcionki,
- podkreślenie – trzeci, obok kursywy i pogrubienia, podstawowy sposób wyróżniania tekstu, będący jednocześnie jedynym z nich, który łatwo jest odwzorować w piśmie odręcznym,
- ruchoma czcionka – rewolucyjny wynalazek kojarzony z Gutenbergiem (choć rozwijany niemal równolegle w Chinach), który dał początek erze komunikacji masowej poprzez drukowanie wielu identycznych egzemplarzy książek,
- klasówka – słowo oznaczające szkolną formę sprawdzianu wiedzy, która ze swojej definicji i tradycji szkolnej musi mieć wyłącznie formę pisaną,
- kolokwium – wywodzący się z łaciny termin oznaczający pierwotnie „rozmowę”, stosowany na uczelniach wyższych jako odpowiednik klasówki, który jednak może przybierać zarówno formę pisemną, jak i ustną.